پوکی استخوان چیست؟
پوکی استخوان ناشی از کاهش توده استخوانی و اختلال در ریزساختار استخوان است که به کاهش استحکام استخوان و افزایش خطر شکستگی، به‌ویژه در ستون فقرات، مفصل ران، مچ دست، استخوان بازو و لگن منجر می‌شود. سبک زندگی، تغذیه، فعالیت بدنی، وضعیت هورمونی، برخی بیماری‌ها و بعضی داروها می‌توانند بر سلامت استخوان اثر بگذارند.
چرا پوکی استخوان مهم است؟
پوکی استخوان معمولاً تا زمان بروز شکستگی علامت واضحی ایجاد نمی‌کند؛ به همین دلیل به آن «بیماری خاموش» می‌گویند. شکستگی‌های ناشی از ضعف استخوان می‌توانند بر حرکت، استقلال فرد و کیفیت زندگی تأثیر جدی بگذارند.
نکته مهم
نداشتن درد یا علامت مشخص، به معنی سالم بودن استخوان‌ها نیست.
آیا پوکی استخوان همان کمبود کلسیم است؟
خیر. کلسیم برای سلامت استخوان ضروری است، اما پوکی استخوان بیماری‌ای پیچیده‌تر از کمبود ساده کلسیم است. استخوان بافتی زنده است که در تمام طول زندگی بازسازی می‌شود. علاوه بر تراکم استخوان، ساختار داخلی آن و عوامل دیگری نیز در مقاومت در برابر شکستگی نقش دارند.
تشخیص پوکی استخوان
از آنجا که پوکی استخوان معمولاً بدون علامت است، تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد. تراکم‌سنجی استخوان با روش DXA، روش استاندارد ارزیابی تراکم استخوان است. بر اساس طبقه‌بندی سازمان جهانی بهداشت، T-score کمتر یا مساوی ۲٫۵- در محدوده تشخیصی پوکی استخوان قرار می‌گیرد. ابزار FRAX نیز برای برآورد خطر شکستگی در ۱۰ سال آینده استفاده می‌شود.
چرا شکستگی ناشی از پوکی استخوان اهمیت دارد؟
شکستگی قبلی می‌تواند خطر شکستگی‌های بعدی را افزایش دهد. شکستگی پس از یک ضربه نسبتاً خفیف، به‌خصوص در سنین بالاتر، نباید صرفاً یک اتفاق تصادفی تلقی شود؛ بلکه می‌تواند فرصتی برای بررسی سلامت استخوان و عوامل خطر فرد باشد.
پوکی استخوان فقط بیماری زنان سالمند است؟
خیر. اگرچه خطر پوکی استخوان با افزایش سن بیشتر می‌شود و زنان پس از یائسگی در معرض خطر قابل‌توجهی قرار دارند، مردان نیز ممکن است به این بیماری مبتلا شوند.
عوامل افزایش‌دهنده خطر عبارت‌اند از:
• وزن بدن پایین و کم‌تحرکی
• مصرف دخانیات و الکل
• برخی بیماری‌های مزمن و اختلالات هورمونی
• سابقه خانوادگی پوکی استخوان یا شکستگی
• مصرف طولانی‌مدت برخی داروها، به‌ویژه کورتیکواستروئیدها
آیا می‌توان از پوکی استخوان پیشگیری کرد؟
فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل، دریافت کافی پروتئین و مواد مغذی مانند کلسیم و ویتامین D، تمرینات تقویت عضلات و تعادل و اصلاح عوامل خطر، همگی در حفظ سلامت استخوان اهمیت دارند. نوع ورزش و نیاز به مکمل باید با توجه به شرایط فردی و در صورت لزوم با مشورت پزشک تعیین شود. مصرف خودسرانه مکمل‌ها برای همه افراد مناسب نیست.
آیا پوکی استخوان درمان دارویی دارد؟
بله. هدف اصلی درمان دارویی، کاهش خطر شکستگی و حفظ استقلال و کیفیت زندگی بیمار است. انتخاب درمان به شدت بیماری، خطر شکستگی، سابقه شکستگی، بیماری‌های همراه و شرایط فردی بستگی دارد.
درمان‌ها بر اساس نحوه اثر به سه گروه اصلی تقسیم می‌شوند:
۱. داروهای مهارکننده تخریب استخوان
۲. داروهای تحریک‌کننده ساخت استخوان
۳. داروهایی با اثر دوگانه
اصلاح کمبودهای تغذیه‌ای، فعالیت بدنی مناسب، پیشگیری از زمین‌خوردن و پایبندی به درمان نیز اهمیت دارند. انتخاب دارو، پایش دوره‌ای و بررسی عوارض باید زیر نظر پزشک انجام شود.
این مطلب با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین ارزیابی، تشخیص یا توصیه درمانی پزشک نیست.